មកស្គាល់លោក Ayatollah Ali Khamenei មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ ដែលត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារតាមអាកាសរួមគ្នារវាងសហរដ្ឋអាមេរិក
និងអ៊ីស្រាអែល
បន្ទាប់មក ទូរទស្សន៍រដ្ឋអ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជាក់ថា
មេដឹកនាំអាយុ ៨៦ ឆ្នាំរូបនេះ ដែលបានគ្រប់គ្រងប្រទេសអស់រយៈពេល៣ទសវត្សរ៍ និងជាមេដឹកនាំម្នាក់ក្នុងចំណោមមេដឹកនាំដែលបម្រើការយូរបំផុតនៅលើពិភពលោក
បានទទួលមរណភាពហើយ។
អ៊ីរ៉ង់មានមេដឹកនាំកំពូលតែពីរនាក់ប៉ុណ្ណោះចាប់តាំងពីបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមឆ្នាំ
១៩៧៩។
តំណែងនេះកាន់កាប់អំណាចកំពូល
ជាមេដឹកនាំកំពូលគឺជាប្រមុខរដ្ឋ និងជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ រួមទាំងកងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម
(IRGC)។
លោក Khamenei មិនមែនជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការពេញលេញទេ ប៉ុន្តែការគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ក្នុងចំណោមបណ្តាញអំណាចប្រកួតប្រជែងដ៏ស្មុគស្មាញបានអនុញ្ញាតឱ្យគាត់វេតូ(Veto)គោលនយោបាយសាធារណៈ
និងជ្រើសរើសបេក្ខជនសម្រាប់តំណែងសាធារណៈដោយផ្ទាល់។
ជនជាតិអ៊ីរ៉ង់វ័យក្មេងមិនដែលជួបប្រទះនឹងជីវិតនៅពេលដែលគាត់មិនកាន់អំណាចនោះទេ។
ទូរទស្សន៍រដ្ឋបានរាយការណ៍រាល់សកម្មភាពរបស់លោក
Khamenei រូបភាពរបស់គាត់ត្រូវបានបិទនៅលើផ្ទាំងប៉ាណូនៅតាមទីសាធារណៈ
ហើយរូបថតរបស់គាត់មានគ្រប់ទីកន្លែងនៅក្នុងហាងទំនិញ។
នៅក្រៅប្រទេស ការបន្តវេនរបស់ប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ច្រើនតែទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ច្រើនជាង
ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រទេស លោក Khamenei គឺជាអំណាចពិតប្រាកដនៅពីក្រោយឆាក។ដូច្នេះ ការស្លាប់របស់គាត់ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការបើកទ្វារទៅកាន់អនាគតថ្មីដែលពោរពេញដោយភាពមិនប្រាកដប្រជា
ទាំងនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងតំបន់ជុំវិញ។
ក្នុងនាមជាកូនទី២ក្នុងចំណោមកូន៨នាក់ក្នុងគ្រួសារដែលមានជំនឿសាសនា
ឪពុករបស់គាត់គឺជាបព្វជិតកម្រិតមធ្យមនៃសាសនាអ៊ីស្លាម Shia ដែលជានិកាយសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។
ក្រោយមក លោក Khamenei បាននិយាយដោយនឹករលឹកពីកុមារភាពរបស់គាត់ ដោយពណ៌នាថា "ក្រីក្រប៉ុន្តែមានជំនឿសាសនា"
ដោយនិយាយថាគាត់តែងតែញ៉ាំតែ "នំប៉័ង និងផ្លែទំពាំងបាយជូរ"។
ការអប់រំរបស់គាត់ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយការសិក្សាគម្ពីរគុអាន
Quran ហើយគាត់មានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ជាបព្វជិតនៅអាយុត្រឹមតែ
11 ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក៏ដូចមេដឹកនាំសាសនាជាច្រើននៅសម័យរបស់គាត់ដែរ ការងាររបស់គាត់គឺនយោបាយក៏ដូចជាចិត្តវិញ្ញាណ។
លោក Khamenei គឺជាអ្នកនិយាយដ៏ជំនាញម្នាក់ គាត់បានចូលរួមជាមួយក្រុមដែលរិះគន់ព្រះអង្គម្ចាស់
Shah នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ជាស្តេចដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានផ្តួលរំលំដោយបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម។
អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ លោក
Khamenei បានរស់នៅក្នុងការលាក់ខ្លួន ឬជាប់ពន្ធនាគារ។ លោកត្រូវបានចាប់ខ្លួនចំនួន៦ដងដោយប៉ូលីសសម្ងាត់របស់ស្តេច
Shah ដោយប្រឈមមុខនឹងការធ្វើទារុណកម្ម និងការនិរទេសខ្លួនក្នុងប្រទេស។
បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម
លោក Ayatollah Ruhollah Khomeini មេដឹកនាំបដិវត្តន៍ បានតែងតាំងលោក
Khamenei ជាអ៊ីម៉ាម គឺមេដឹកនាំបង្រៀនសាសនារាល់ថ្ងៃសុក្រនៅទីក្រុងតេអេរ៉ង់។
រៀងរាល់សប្តាហ៍ ធម្មទេសនានយោបាយរបស់លោកត្រូវបានចាក់ផ្សាយទូទាំងប្រទេស
ដែលពង្រឹងជំហររបស់លោក Khamenei ជាមេដឹកនាំថ្មីម្នាក់របស់អ៊ីរ៉ង់។
នៅក្នុងខែដំបូងដ៏ច្របូកច្របល់បន្ទាប់ពីការធ្វើបដិវត្តន៍
ក្រុមនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យដែលស្មោះត្រង់នឹងលោក Khomeini
បានដណ្តើមយកស្ថានទូតអាមេរិក
ដោយចាប់អ្នកការទូត និងបុគ្គលិកស្ថានទូតរាប់សិបនាក់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង។
មេដឹកនាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់
រួមទាំងលោក Khamenei បានគាំទ្រនិស្សិត ដែលកំពុងតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការសម្រេចចិត្តរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការផ្តល់ជម្រកដល់ស្តេច
Shah ដែលត្រូវបានផ្តួលរំលំ ស្ថានភាពចំណាប់ខ្មាំងមានរយៈពេល
៤៤៤ ថ្ងៃ។
គាត់បានរងរបួសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ
សួតរបស់គាត់ត្រូវការពេលច្រើនខែដើម្បីជាសះស្បើយ ហើយគាត់បានបាត់បង់ការប្រើប្រាស់ដៃស្តាំរបស់គាត់ជាអចិន្ត្រៃយ៍។
សុន្ទរកថាបើកសម្ពោធរបស់គាត់បានបង្កើតសម្លេងរបស់រដ្ឋាភិបាល
ដោយលោក Khamenei បានថ្កោលទោស "ភាពឆ្កួតលីលានៃលទ្ធិសេរីនិយម
និងពួកឆ្វេងនិយមដែលមានឥទ្ធិពលពីអាមេរិក"។
កាលពីប៉ុន្មានខែមុននេះ ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ជិតខាងបានបើកការវាយលុកប្រឆាំងនឹងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់
ខណៈដែលរបបអ៊ីរ៉ាក់របស់លោកសាដាម ហ៊ូសេន មានការភ័យខ្លាចថាបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមរបស់លោកអាយ៉ាតូឡា
រូហូឡា ខូម៉ៃនី នឹងរីករាលដាលទៅកាន់អន្តរជាតិ និងធ្វើឱ្យរបបរបស់ខ្លួនចុះខ្សោយ។
លោកខាមេនីបានចំណាយពេលជាច្រើនខែនៅជួរមុខ
ជាកន្លែងដែលមេបញ្ជាការ និងទាហានជាច្រើនដែលលោកបានជួប និងស្គាល់ត្រូវបានសម្លាប់នៅសមរភូមិ។
ជាការតបតវិញ អ៊ីរ៉ង់បានពឹងផ្អែកលើការវាយលុកលើដីជាបន្តបន្ទាប់
ដើម្បីបំបែកការការពាររបស់អ៊ីរ៉ាក់ ដែលមានសមាសភាពជាយុវជនមូស្លីមដ៏ស្មោះត្រង់ ដែលភាគច្រើនមានអាយុតិចគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីប្រយុទ្ធផង
ដែលបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន។
នៅឆ្នាំ 1989 លោកខាមេនីត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សាអ្នកជំនាញ
ដែលជាក្រុមប្រឹក្សាបព្វជិត លោកត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកស្នងតំណែងជំនួសលោក Khomeini ដែលបានទទួលមរណភាពក្នុងជន្មាយុ 86 ឆ្នាំ។
លោកបានទទួលស្គាល់នៅក្នុងសុន្ទរកថាដំបូងរបស់លោកបន្ទាប់ពីចូលកាន់តំណែងថា
"ខ្ញុំជាមនុស្សដែលមានចំណុចខ្វះខាត និងចំណុចខ្សោយជាច្រើន ហើយតាមពិតទៅ ខ្ញុំគ្រាន់តែជាសិស្សសាសនាកម្រិតទាបម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ"។
"ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ
បន្ទុកត្រូវបានដាក់លើស្មារបស់ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំនឹងប្រើប្រាស់សមត្ថភាព និងជំនឿរបស់ខ្ញុំទាំងអស់លើព្រះជាម្ចាស់
ដើម្បីអាចទទួលបន្ទុកដ៏ធ្ងន់នេះ"។
ដោយខ្វះទាំងការគោរពក្នុងចំណោមបព្វជិត
និងប្រជាប្រិយភាពផ្ទាល់ខ្លួនដែលលោក Khomeini
មេដឹកនាំមុន មេដឹកនាំកំពូលថ្មីបានរៀបផែនការរបស់គាត់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន
ដើម្បីកសាងមូលដ្ឋានអំណាចរបស់គាត់ ក្នុងរយៈពេល 30 ឆ្នាំបន្ទាប់ លោក Khamenei បានបង្កើតបណ្តាញអ្នកស្មោះត្រង់នៅគ្រប់វិស័យនៃរបបអ៊ីរ៉ង់ រួមទាំងសភា
តុលាការ ប៉ូលីស ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបព្វជិតជាន់ខ្ពស់។
លោក Khamenei ក៏លើកកម្ពស់ការគោរពបូជាបុគ្គលិកលក្ខណៈដើម្បីប្រមូលភក្ដីភាពពីសាធារណជន ដែលត្រូវបានបំពេញបន្ថែមដោយការគាបសង្កត់នយោបាយ និងការចាប់ខ្លួនគូប្រជែងដោយបំពាន។ លោកកម្រធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសណាស់ ហើយរបាយការណ៍បង្ហាញថា លោករស់នៅយ៉ាងសន្សំសំចៃនៅក្នុងលំនៅដ្ឋានកណ្តាលទីក្រុងតេអេរ៉ង់ជាមួយប្រពន្ធ កូនប្រាំមួយនាក់ និងចៅៗជាច្រើននាក់។
ក្នុងស្រុក លោកបានបង្ក្រាបបោសសំអាតការប្រឆាំងស្ទើរតែទាំងអស់។
មួយទសវត្សរ៍ក្រោយមក ការបះបោរប្រឆាំងនឹងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាមានការក្លែងបន្លំ
បានបណ្តាលឱ្យក្រុមអ្នកតវ៉ាត្រូវជួបប្រទះនឹងការបាញ់ផ្សែងបង្ហូរទឹកភ្នែក ការវាយដំ និងការបាញ់សំលាប់។
លោកបានលុបបំបាត់ឧបសគ្គអប់រំសម្រាប់ស្ត្រីដែលដាក់ដោយអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់លោក
ប៉ុន្តែលោក Khamenei មិនជឿលើសមភាពយេនឌ័រទេ។
ស្ត្រីដែលធ្វើយុទ្ធនាការប្រឆាំងនឹងការពាក់ហ៊ីចាប(ហ៊ីចាប
គឺជាសម្លៀកបំពាក់សាសនាមួយនៅក្នុងសាសនាអ៊ីស្លាម ដែលគ្របដណ្តប់រាងកាយពីក្បាល (មិនរាប់បញ្ចូលមុខ
និងដៃ) ដោយរក្សាភាពរាបសារ និងរក្សាភាពឯកជន)ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងដាក់ក្នុងកន្លែងឃុំឃាំងតែម្នាក់ឯង។
អ្នកគាំទ្ររបស់ពួកគេក៏ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅផងដែរ។ មេធាវីសិទ្ធិមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ
38 ឆ្នាំ និងវាយ 148 ដង។
ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សបានរាយការណ៍ថា
ក្នុងអំឡុងពេលនៃការតវ៉ាបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់នាង មនុស្សជាង 550 នាក់បានស្លាប់ និងជាង
20,000 នាក់ត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខ។
អ៊ីរ៉ង់ប្រើប្រាស់ក្រុមហេសបូឡា
Hezbollah ដែលជាក្រុមជីវពលស៊ីអ៊ីតនៅលីបង់ ជាតំណាងរបស់លោក
Khamenei នៅក្នុងជម្លោះពាក់កណ្តាលអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយអ៊ីស្រាអែល។
ទោះបីជាលោកប្រើវោហាសាស្ត្រថា
"សេចក្តីស្លាប់ចូរមានដល់អាមេរិក" ចំពោះប្រជាជនរបស់លោកក៏ដោយ លោក Khamenei មានវិធីសាស្រ្តប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះគោលនយោបាយការបរទេស ដោយមិនសម្របសម្រួលជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន
ឬចូលរួមក្នុងការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយផ្ទាល់ឡើយ។
20ឆ្នាំមុន
លោក Khamenei បានប្រកាសថាអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ "ប្រឆាំងនឹងគោលការណ៍អ៊ីស្លាម"
ហើយបានចេញច្បាប់ហាមឃាត់ការអភិវឌ្ឍផងដែរ ប៉ុន្តែក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោក អ៊ីស្រាអែល
និងលោកខាងលិចជឿជាក់ថា អ៊ីរ៉ង់កំពុងព្យាយាមអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដោយសម្ងាត់។
ទណ្ឌកម្មដែលដាក់ដោយមហាអំណាចពិភពលោកដើម្បីសងសឹកបានធ្វើឱ្យអ៊ីរ៉ង់
ដែលធ្លាប់ជាប្រទេសនាំចេញប្រេងធំជាងគេបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពលំបាកមួយ
ហើយអត្រាគ្មានការងារធ្វើកើនឡើងបានជំរុញឱ្យមានការមិនពេញចិត្តយ៉ាងទូលំទូលាយ។
2ឆ្នាំក្រោយមក
ប្រធានាធិបតីអាមេរិកបានបញ្ជាឱ្យធ្វើឃាតលោក Qassem
Soleimani ដែលជាឧត្តមសេនីយ៍កំពូលនៃកងកម្លាំង
Quds ដែលជិតស្និទ្ធនឹងមេដឹកនាំកំពូលរបស់អ៊ីរ៉ង់ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។
លោក Khamenei បានស្បថសងសឹក ហើយចាប់ផ្តើមជិតស្និទ្ធនឹងរុស្ស៊ី និងចិន។
នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ 2025
នៅពេលដែលកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានវាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់ ដោយកំណត់គោលដៅលើកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន
មីស៊ីលរយៈចម្ងាយឆ្ងាយ និងមេបញ្ជាការយោធាកំពូលៗ អ៊ីរ៉ង់បានបាញ់មីស៊ីលជាបន្តបន្ទាប់ទៅលើទីក្រុងអ៊ីស្រាអែលជាច្រើន។
នៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមដោយវាយប្រហាររោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរសំខាន់ៗចំនួន3របស់អ៊ីរ៉ង់
លោក Khamenei បានស្បថថានឹងមិនចុះចាញ់ទេ ប៉ុន្តែជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ
លោកហាក់ដូចជាទន់ខ្សោយ។
នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ2026
របបរបស់លោក Khamenei បានប្រឈមមុខនឹងការតវ៉ាតាមដងផ្លូវដ៏ធំដែលផ្ទុះឡើងដោយសារសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់កំពុងធ្លាក់ចុះ
ហើយរដ្ឋាភិបាលបានឆ្លើយតបដោយការបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ។ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សនិយាយថា យ៉ាងហោចណាស់មានអ្នកតវ៉ាចំនួន
6,488នាក់បានស្លាប់ និង 53,700នាក់ត្រូវបានឃុំខ្លួន។
ពេលខ្លះ មេដឹកនាំកំពូលម្នាក់នេះព្យាយាមឃ្លាតឆ្ងាយពីនយោបាយដោយសម្លឹងមើលការឈ្លោះប្រកែកគ្នារវាងក្រុមអ្នកកែទម្រង់
និងអភិរក្សនិយមរបស់អ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែតាមពិតទៅ លោក Ayatollah
Khamenei កម្រអនុញ្ញាតឱ្យសំឡេងប្រឆាំងកើនឡើងខ្លាំងពេក
ឬអនុញ្ញាតឱ្យគោលនយោបាយដែលលោកមិនយល់ស្របអភិវឌ្ឍបានឡើយ។
សព្វថ្ងៃនេះ ជីវិតរបស់ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងប្រទេសនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់ដែលលោកបានដាក់ឱ្យអនុវត្ត
មានមនុស្សតិចណាស់ដែលអាចនិយាយបានច្បាស់ថាអ្នកណាជាអ្នកស្នងតំណែងរបស់លោក ហើយដូច្នេះវាពិបាកក្នុងការទស្សន៍ទាយថាតើការផ្លាស់ប្តូរអ្វីខ្លះនឹងកើតឡើង។
